Confession #16522

BOOM HÀNG SÀN CAM ❌

BOOM HÀNG CHẤT XÁM ✅

Mình thật sự không nghĩ có ngày phải viết một bài dài như thế này chỉ để lên tiếng về sự thiếu tôn trọng dành cho công sức lao động.

Mình được một bạn "founder" của một bên chuyên bán giáo trình, file ôn tập và tài liệu cho sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh HUFLIT liên hệ để mời làm bộ tài liệu tóm tắt cho một môn học khoảng 25-26 units. Nghe thì rất "dự án". Nào là branding, hệ thống, format, nhận diện thương hiệu, vận hành, timeline, quy trình. Mức ban đầu là 1 triệu đồng cho trọn bộ (tất cả unit).

Mình nhận việc. Mình ngồi đọc, hệ thống, tóm tắt và biên soạn toàn bộ nội dung theo đúng yêu cầu được đưa ra. Trong suốt quá trình đó, mình chưa từng xin gia hạn deadline dù phía bên kia delay liên tục. Còn phía "dự án" thì liên tục dời lịch làm giấy tờ, đổi timeline, hẹn rồi huỷ, kéo dài quy trình nhưng vẫn để mình tiếp tục làm việc bình thường.

Mình vẫn làm xong đầy đủ. Và rồi màn hài bắt đầu.

Sau khi công việc hoàn thành, phía "founder" bắt đầu tung ra một loạt từ nghe rất "chuyên nghiệp" như "quản lý rủi ro", "nghiệm thu", "độc quyền hệ thống", "quy trình vận hành", "đóng case giải ngân".

Đọc tới đây mình tưởng đang làm cho tập đoàn đa quốc gia nào đó. Nhưng không. Đây là một deal 1 TRIỆU ĐỒNG. Đỉnh điểm là tin nhắn: "Bộ phận Kế toán và Quản lý rủi ro của X đã họp đánh giá phương án 2."

Một bộ tài liệu 1 triệu đồng nhưng phải qua "bộ phận kế toán", "quản lý rủi ro", "phê duyệt", "đóng case". Và kết quả cuối cùng là gì?

"Không nhận file."

"Không lưu trữ."

"Không sử dụng."

"Không thanh toán."

Tức là giao việc cho người khác làm, để người ta bỏ thời gian, chất xám và công sức ra hoàn thành, xong đến cuối chỉ cần tuyên bố "bên mình không nhận nữa do dừng dự án nha" là xem như công sức người khác tự động bốc hơi.

Đỉnh cao hơn nữa là phía "founder" còn muốn hẹn mình đi cafe để "làm rõ nguyên tắc vận hành cốt lõi của X". Nhưng đồng thời cũng nói luôn rằng buổi gặp đó: không thương lượng, không hỗ trợ thêm, không ký giấy tờ, không giải ngân nữa. => không chi trả thêm một đồng nào. Tức là mời mình đi nghe thuyết trình về "triết lý vận hành startup" sau khi phủi bỏ trách nhiệm thanh toán cho công việc đã được hoàn thành.

Điều buồn cười nhất là ngay từ đầu chưa từng có bất kỳ điều khoản rõ ràng nào về mua đứt, chuyển giao độc quyền tuyệt đối, cấm người biên soạn tiếp tục dạy môn học này hay chuyển nhượng toàn bộ tài sản trí tuệ. Nhưng trong/sau khi mình làm xong thì bắt đầu tự thêm luật. Xong dùng chính những điều kiện tự nghĩ ra đó để hợp thức hóa việc không trả tiền.

Đây không còn là vấn đề 1 triệu đồng nữa. Đây là tư duy: "Miễn chưa nhận file thì không cần trả tiền cho công sức người khác." Một bên kiếm tiền bằng giáo trình, tài liệu học thuật, file ôn tập và chất xám nhưng lại xem nhẹ chất xám của người khác đến này.

Thật ra còn một số vấn đề khác về bên này nữa nhưng bài viết cũng đã khá dài và mình chỉ muốn đào sâu vào vấn đề chính. Mình cũng thừa nhận rằng bản thân có chút sơ suất khi bắt đầu làm việc và đăng bài này để những bạn freelancer, đặc biệt trong ngành giáo dục, nhớ kỹ một điều:

Đừng bao giờ tin hoàn toàn vào "thiện chí".

Đừng bắt tay làm toàn bộ dự án chỉ bằng tin nhắn.

Đừng nghĩ những nơi nói nhiều về "chuyên nghiệp" thì sẽ thực sự chuyên nghiệp trong cách đối xử với chất xám của người khác.